اختلالات روانی در کودکان

روان شناسان، اختلالات روانی را عدم توانایی روان شناختی فرد در مقابله واقع بینانه و مؤثر با سختی‌های معمول زندگی تعریف کرده اند (شاملو، 1382 : 109). اختلالات روانی را می‌توان زیربنای تقریبا همه آسیب‌های اجتماعی و بسیاری از بیماری‌های جسمی دانست.

سلامت روان کودک، در توانایی او در بهره‌برداری از تمام پتانسیل خود، به منظور طی کردن رشد صحیح اجتماعی و شناختی، بسیار ضروری است.

بیماری‌ها یا اختلالات روانی در نحوه تفکر، احساس و رفتار کودک تغییر ایجاد می‌کنند. این تغییر ممکن است به پریشانی منجر شود و مشکلاتی در تعامل با خانواده و دوستان و مشکلاتی در عملکرد فرد در جامعه و فضای کاریاش به وجود آورد.

انواع اختلالات روانی در کودکان

اختلالات روانی به اشکال مختلفی دسته‌بندی می‌شوند. یکی از قدیمی‌ترین دسته بندی‌های اختلالات روانی دسته‌بندی آن‌ها به سایکوز و نوروز بوده است.

یکی دیگر از دسته بندی‌های رایج طبقه‌بندی اختلالات در طبقه اختلالات برون ریزانه و اختلالات درون ریزانه می‌باشد. اختلالات برون ریزانه اختلالاتی مثل پرخاشگری هستند و درون ریزانه شامل اضطراب و افسردگی می‌شوند. اختلالات روانی طبق دسته‌بندی انجمن روانپزشکی آمریکا شامل موارد زیر می‌باشند:

این دسته از اختلالات از اوایل دوران رشد خود را نشان می‌دهند و به طور گسترده‌ای بر کودک تأثیر می‌گذارند. این دسته از اختلالات شامل اوتیسم، بیش فعالی، نافرمانی، بی‌اختیاری ادرار و مدفوع، اختلال یادگیری خاص، اختلال زبان و آواهای گفتاری، اختلال ارتباط اجتماعی، معلولیت ذهنی، تیک، اختلالات سلوک، کنترل تکانه و اعمال تخریبگرانه، اختلال هماهنگی حرکتی و حرکات کلیشه‌ای می‌شود.

*اختلال بیش فعالی: معمولا فرد توانایی دقت و تمرکز بر روی یک موضوع را نداشته، یادگیری در او کند است و فرد از فعالیت بدنی فیر معمول و بسیار بالا برخوردار است. این اختلال با فقدان توجه، فعالیت بیش از حد، رفتار تکانشی، یا ترکیبی از این موارد همراه است. هر فردی با شک ADHD باید به دقت تحت نظر یک پزشک معاینه گردد. بسیاری از این افراد، یک یا چند اختلال رفتاری دیگر نیز دارند.

ADHD شایع‎ترین اختلال رفتاری در سنین کودکی و بلوغ است، و حدود 3% تا 5% کودکان قبل از 7 سالگی به آن مبتلا می‌شوند.

3 علامت برای این بیماری وجود دارد:

  1. کم توجهی ( یا کم دقتی)
  2. بیش فعالیتی ( یا فزون کنشی )
  3. رفتارهایی که انگیزه آنی دارند و بدون فکر قبلی انجام داده می‌شوند

رفتار فرد معمولا همراه با پرتحرکی، بی‌توجهی و رفتارهای ناگهانی است. این رفتارها از قبیل انجام کارها به‌طور نیمه کاره، عدم تلاش ذهنی برای انجام تکالیف، فعالیت و تحرک بدنی بسیار بالا حتی زمانی که مشغول بازی نیستند، گم کردن پی در پی وسایل شخصی، نداشتن تمرکز و دقت بالا در انجام اختلال در خواندن و کارها می‌باشد.

در دوران مدرسه ممکن است بروز اختلالات یادگیری خصوصا نوشتن را داشته باشیم .

*اختلال یادگیری: اختلال یادگیری به معنی نارسایی در یک یا چند فرایند روانشناختی در زمینه فهمیدن و به کار بردن زبان اعم از کلامی یا نوشتاری است که به صورت نارسایی در زمینه گوش کردن، فکر کردن، صحبت کردن،هجی کردن یا خواندن، نوشتن و حساب کردن بروز می‌کند.

راهنمای آماری و تشخیصی اختلالات روانی (5DSM – ( که توسط انجمن روانپزشکی آمریکا منتشر شده‌است، علائم زیر را برای اختلال یادگیری مطرح کرده است :
• روخوانی دشوار، کند و نادرست کلمات
• اشکال در درک معنی آنچه که خوانده می‌شود.
• مشکلات هجی کردن
• اشکالات بیان نوشتاری
• اشکال در یادگیری مفاهیم و معانی اعداد یا محاسبات
• اشکال در استدلالات ریاضی

*اختلال اضطراب: تشخیص اضطراب و درمان آن در کودکان و نوجوانان بسیار مهم است، چون شخصیت آنان طی این دوره شکل می‌گیرد. بسیاری از کودکان زمانی که در شرایط جدیدی قرار می‌گیرند، دچار اضطراب می‌شوند و واکنش‌های متعددی را از خود بروز می‌دهند ) لکنت زبان، آویزان شدن به پدر و مادر، خجالتی شدن، جویدن ناخن،… ( وظیفه والدین در این موقعیت این است که با او با صبر و حوصله برخورد کنند و به او اعتماد به نفس لازم را برای مواجهه با آن شرایط بدهند.

تشویق والدین در ارتباط بر قرار کردن فرزندان با محیط خارج از خانه و افراد غیر فامیل بسیار مؤثر است. بسیاری از والدین از این احساس فرزندشان تا روزی که به مشکل برخورند )مثل اولین روز مدرسه( بی‌اطلاع هستند.

یکی از شایع‌ترین دلایل دل درد و حالت تهوع که در کودکان دبستانی دیده می‌شود، ترس و اضطراب آن‌ها از مدرسه است. نگرانی پدر و مادر ( از ورود تازه کودک به مدرسه، وضعیت درسی او و …) باعث انتقال آن به فرزند می‌شود و اضطراب او را افزایش می‌دهد. از اختلالات اضطرابی شایع در کودکان می‌توان اضطراب اجتماعی، ترس از مدرسه، اضطراب امتحان و اضطراب جدایی را نام برد.

اختلالات کودک و نوجوان

*اختلالات تیک: در این نوع بیماری، کودک کنش‌ها یا اصوات ناگهانی، غیر ارادی و تکراری از خود بروز می‌دهد که معمولا بی‌معنا هستند. این حرکات که معمولا به نام تیک شناخته می‌شوند ممکن است در هر جای بدن رخ دهند، گرچه مشاهده آن‌ها در پلک چشم‌ها و صورت رایج‌تر است.

*اختلال افسردگی: افسردگی در کودکان آن‌ها را برای یک دوره زمانی طولانی دچار احساس غم، عصبانیت و ناکامی می‌کند. افسردگی در کودکان، ممکن است شدید باشد ولی مدت زمان کمتری دارد.
برخی دیگر از انواع افسردگی، از شددت کمتری برخور دارند اما ممکن چند سال به طول بی‌انجامد.

نشانه‌های عمومی افسردگی در کودکان:

احساس گناه، تغییر در الگوهای تغذیه‌ای و خواب، رفتار خود تخریبی انزوا و گوشه‌گیری اجتماعی افزایش حساسیت به طرد شدن از جانب دیگران، تغییر در اشتها چه به صورت کاهش و چه به صورت افزایش اشتها، تغییر در میزان خواب کودک چه به صورت کم خوابی و چه به صورت خواب بیش از اندازه، خستگی و کاهش انرژی شکایت‌های جسمانی کودک مثل دل درد و سر درد که به درمان پزشکی پاسخ نمی‌دهد، کاهش توانایی عملکرد در طول فعالیت‌های خانه، مدرسه و …، کاهش عملکرد در بازی با دوستان و لذت نبردن از تفریح.

*اختلال وسواس: وسواس‌های فکری در کودکان، افکار، تصاویر یا تکانه‌های مزمن و مزاحم وغیر منطقی هستند.
این افکار وسواسی چیزی فراتر از نگرانی در مورد تکالیف، میزان محبویبت میان دیگر کودکان و .. است، اضطراب و نگرانی فراوانی برای کودک ایجاد می‌کند.

کودک نمی‌تواند این افکار را از ذهن خود بیرون کند. وسواس عملی، رفتارهای تکراری و هدفمندی هستند که کودک در صدد است از طریق آن‌ها، نگرانی و اشفتگی خود را خنثی کند. در واقع به قصد رهایی از این افکار، شروع به انجام رفتارهای اجباری می‌کند.

نشان‌های وسواس در کودکان:
• نگرانی درباره مریضی، آسیب یا مرگ خودشان یا اعضای خانواده
• ترس کودک در مورد نقض قوانین و احساس گناه در مورد انجام کاری بد
• نگرانی کودک درباره تمیزی، کثیفی و میکروب‌ها
• وسواس درباره صاف بودن اشیا، تقارن و جفت بودن، یا قرار گرفتن دقیق شی در یک جا
افکاری درباره‌ی اینکه بعضی چیزها خوش شانسی یا بد شانسی می‌آورند
• والدین گرامی می‌توانند با مراجعه به کلینیک تخصصی روانشناسی ندای ارامش روان، انواع اختلالات را به موقع در فرزند خود تشخیص دهند و با روش‌های درمانی بازی درمانی، درمان شناختی رفتاری … توسط متخصصین مربوطه نسبت به درمان آن اقدام کنند.

BUY NOW